Galeria

Kopalnia “Bolesław Śmiały”
Kopalnia “Brada”
Kopalnia “Książątko”
Kopalnia “Waleska”
Szyb “Powstańców”

Artykuły

Krótka historia ruchu związkowego
Historia KWK “Bolesław Śmiały”

Krótka historia ruchu związkowego

Związki Zawodowe są dobrowolnymi i samorządnymi organizacjami ludzi pracy powołanymi do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Są niezależne w swej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej, samorządu terytorialnego oraz innych organizacji.

Rodowód pierwszych organizacji związkowych wywodzi się z osiemnastowiecznej Anglii gdzie powstały pierwsze, tworzone na zasadzie cechowej organizacje skupiające w swoich szeregach pracowników manufaktur jednej specjalności.

Na ziemiach polskich pierwsze związki zawodowe zaczęły powstawać pod koniec XIX wieku., a proces ten rozpoczął się na Górnym Śląsku, przede wszystkim w Gliwicach, Bytomiu, Katowicach i Tarnowskich Górach. Teren Górnego Śląska stał się kolebką pierwszej masowej organizacji o charakterze związku zawodowego, którym był powstały z inicjatywy działaczy socjalistycznych i katolickich w 1889 roku Związek Wzajemnej Pomocy o przynależności, do którego nie decydowała przynależność zawodowa.

Zakończenie I wojny światowej i odrodzenie się państwa polskiego miało ogromny wpływ na rozwój ruchu związkowego. Masowo powstające w tym okresie organizacje cechowały się różnorodnym zabarwieniem politycznym, wyznaniowym i narodowościowym, a także zawodowym i branżowym.

W latach okupacji niemieckiej obowiązywał zakaz wszelkiej działalności organizacji polskich, w tym i związków zawodowych. Nie mniej część związków podjęła działalność konspiracyjną i dywersyjno-sabotażową.

W okresie PRL –u związki zawodowe miały charakter branżowy i scentralizowany, a ich działaniami kierowała Centralna Rada Związków Zawodowych. Odgrywały one znaczącą rolę w życiu politycznym i społecznym poprzez uczestnictwo w działaniach rad narodowych, rad zakładowych, rad pracowniczych i konferencji samorządu robotniczego na terenie zakładów pracy. Brały udział w akcjach organizowanych przez Komisję Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym oraz innych organów kontroli. Zarządzały również Funduszem Wczasów Pracowniczych. Centralna Rada Związków Zawodowych miała też prawo inicjatywy ustawodawczej.

Związki zawodowe w tym okresie głosiły kult pracy, organizowały współzawodnictwo pracy, walczyły o wzrost jej wydajności, realizując w ten sposób zadania postawione przez partyjne kierownictwo. Władze związkowe popierały rząd w okresie wszystkich wystąpień robotniczych i przesileń politycznych w całym okresie istnienia PRL.

Pogarszająca się sytuacja polityczna i ekonomiczna kraju spowodowała powstanie opozycji politycznej i doprowadziła do wyłomu w systemie organizacji związkowych poprzez utworzenie przez działaczy opozycji Wolnych Związków Zawodowych na Górnym Śląsku, Wybrzeżu Gdańskim, w Szczecinie i Łodzi. Działacze WZZ kierowali wieloma strajkami robotniczymi, a ich owocem była zgoda władz na utworzenie w 1980 roku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego “Solidarność”, pierwszej niezależnej organizacji związkowej działającej po II wojnie światowej w Polsce i na obszarze Europy Wschodniej. Stan wojenny ogłoszony 13 grudnia 1981 r. zawiesił działalność wszystkich związków zawodowych na prawie roczny okres. Uchwała Sejmu PRL z dnia 8 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia związków zawodowych rozwiązywała wszystkie organizacje związkowe działające do czasu wprowadzenia stanu wojennego, a jednocześnie pozwalała na tworzenie nowych organizacji związkowych na terenie zakładów pracy. Większość nowopowstałych w tym okresie związków zawodowych zrzeszyła się w Ogólnopolskim Porozumieniu Związków Zawodowych, centrali związkowej o charakterze branżowym powstałej w1984 r.

W kwietniu 1989 roku na mocy porozumień okrągłego stołu dochodzi do ponownej rejestracji Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Utworzony zostaje również Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność 80” skupiający w swoich szeregach przeciwników ponownej rejestracji NSZZ „Solidarność” i działaczy będących w opozycji do jego przewodniczącego Lecha Wałęsy.

Transformacja systemowa 1989 roku zapewniła związkom zawodowym pełnię swobód i praw związkowych, pozwoliła skupić się na działalności w obronie praw pracowników, bezrobotnych, emerytów i rencistów, a podstawę ich działania stanowi ustawa sejmowa z dnia 23 maja 1991 r. Na dzień dzisiejszy w Kopalni Węgla Kamiennego „Bolesław Śmiały” działają następujące organizacje związkowe :

  • Związek Zawodowy Górników w Polsce
  • Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”
  • Związek Zawodowy Pracowników Zakładów Mechanicznej Przeróbki Węgla Kamiennego „Przeróbka”
  • Związek Zawodowy „Kadra”
  • Wolny Związek Zawodowy „Sierpień 80”
  • Związek Zawodowy „Kontra”
  • Związek Zawodowy Ratowników Górniczych w Polsce
  • Związek Zawodowy Pracowników Dołowych
  • Związek Zawodowy Pracowników Ekonomiczno – Administracyjnych
  • Związek Zawodowy Maszynistów Wyciągowych Kopalń w Polsce

Historia KWK “Bolesław Śmiały”

Kopalnia Węgla Kamiennego „Bolesław Śmiały” jest jedną z najstarszych kopalń w Polsce, a jednocześnie najstarszym i największym zakładem przemysłowym na terenie miasta Łaziska Górne. Powstała ona drogą stopniowego łączenia wielu czynnych na tym obszarze drobnych zakładów górniczych.

Początki zorganizowanej eksploatacji złóż w rejonie Łazisk datują się od 1779 r., kiedy to w dawnej gminie Łaziska Dolne przy granicy z gminami Mokre i Łaziska Górne uruchomiona została kopalnia „Szczęście Henryka” będąca kopalnią typu odkrywkowego. Po jej likwidacji uruchomiono w jej pobliżu w roku 1845 kopalnię „Szczęście Henryka II” czynną do 1903 r.

W 1902 r. uruchomiona została kopalnia „Szczęście Henryka III” zlokalizowana na terenie Wyr, która w 1922 r. po przyłączeniu tych terenów do niepodległej i odrodzonej Polski otrzymała nazwę „Powstańców”.

Kolejną kopalnią, która tworzyła zalążki dzisiejszej kopalni „Bolesław Śmiały” była uruchomiona w 1797 r. na terenie Łazisk Średnich przez ówczesnego właściciela tych dóbr rycerskich majora Magnusa von Bludowskiego kopalnia „Wierna Karolina”.

Wiek XIX przyniósł znaczny rozwój górnictwa na terenie Łazisk. Powstają w tym okresie takie kopalnie jak:

  • „Nowa Nadzieja” (1817)
  • „Marta – Waleska” (1835)
  • „Wesoły Widok” (1835)
  • „Bóg z nami” (1837)
  • „Radość Augusty” (1839)
  • „Bonaparte” (1841)
  • „Fryderyka” (1841)
  • „Brada” (1849)
  • „Św. Anna” (1842)
  • „Błogosławieństwo Trautscholda” (1855)
  • „Księżna Augusta” (1855)

Były to zakłady nieduże, często zmieniające swą lokalizację, udostępniane sztolniami i płytkimi szybikami. Stanowiły one własność księcia pszczyńskiego, urzędników pruskich, kupców oraz innych drobnych posiadaczy wydobywających węgiel na własny rachunek względnie w organizowanych spółkach.

Z biegiem lat akcje drobnych posiadaczy wykupione zostają przez możnych, małe kopalnie są włączane do większych jednostek i na początku XX wieku w Łaziskach są już tylko dwaj posiadacze kopalń, a mianowicie książę pszczyński i spółka akcyjna „Bóg z Nami”.

Największym udziałowcem spółki do której należała kopalnia „Bóg z Nami” przemianowana w 1922 r. na Kopalnię Węgla Kamiennego „Waleska” Spółka Akcyjna był Bank Weimarski z baronem Sternberg de Armella na czele.

Konsolidacja kopalń, których właścicielem był książę pszczyński, a mianowicie „Błogosławieństwo Trautscholda”, „Szczęście Henryka III”, „Brada” i „Książątko”  zowocowała powstaniem kopalni, która otrzymała nazwę „Zjednoczona Aleksander” zachowując swą nazwę do 1945 roku. Oddział „Brada” tejże kopalni przemianowany został w 1937 r. na „Bolesław Śmiały” stanowiąc zalążek nazwy dzisiejszego zakładu górniczego.

Po II wojnie światowej kopalnie zostają upaństwowione. Byłe kopalnie księcia pszczyńskiego otrzymują nazwę „Bolesław Śmiały”, a kopalnia „Waleska” pozostała przy swojej nazwie. W styczniu 1947 r. obie kopalnie połączono w jeden zakład pod nazwą Kopalnia Węgla Kamiennego „Bolesław Śmiały”.

W XIX wieku kopalnie działające na terenie Łazisk były niezwykle prymitywne. Eksploatację prowadzono w nich jedynie na wychodniach pokładów, nie sięgając głębiej niż zaledwie do poziomu sztolni odwadniających. Węgiel urabiano wykonując wręby poziome i pionowe, a następnie odbijając podciętą ławę klinami i łomami.

Nowe warunki rozwoju górnictwo łaziskie uzyskało po włączeniu rejonu mikołowskiego do sieci kolejowej. W 1856 roku do użytku łaziskich kopalń oddana została bocznica kolejowa w Mikołowie, w 1865 r. Łaziska Średnie połączono linią kolejową z Jaśkowicami, a w 1870 z Tychami. Wzrost zapotrzebowania na węgiel w cukrownictwie, przemyśle tekstylnym, cementowniach i cegielniach spowodował w owym czasie konieczność rozszerzenia obszaru eksploatacji złoża, zwiększenia głębokości kopalń i szybów wydobywczych, a co za tym idzie mechanizacji czynności najbardziej pracochłonnych i wymagających dużego nakładu energii.

W 230 letniej historii górnictwa na terenie Łazisk wyszczególnić można kilkadziesiąt dat mających znaczenie przełomowe dla rozwoju górnictwa i kopalni „Bolesław Śmiały”.

  • 1858 – zastosowanie w kopalniach łaziskich energii parowej;
  • 1899 – początki wykorzystywania w kopalniach łaziskich energii elektrycznej;
  • 1906 – wprowadzenie do ruchu kołowrotów napędzanych sprężonym powietrzem;
  • 1910 – zastosowanie do urabiania calizny węglowej wrębiarki i wiertarki o napędzie pneumatycznym;
  • 1910 – zastosowanie przy transporcie urobku lokomotywy elektrycznej;
  • 1955 – rozpoczęcie wdrażnia w ścianach zgrzebłowych przenośników pancernych, kombajnów ścianowych ścianowych obudowy stalowo – członowej;
  • 1959 – wycofanie z ruchu ostatniej maszyny parowej (maszyna wyciągowa szybu Aleksander I);
  • 1963 – rozpoczęcie wdrażania ścianowej obudowy zmechanizowanej typu OSM;
  • 1963 – przekazanie do eksploatacji szybu Aleksander III z czterolinową maszyną wyciągową na wieży szybowej;
  • 1966 – wybudowanie nowego zakładu mechanicznej przeróbki węgla oraz krytych pomostów pomostów dojściowych;
  • 1969 – koncentracja całego wydobycia kopalni na szybach Aleksander I i III – likwidacja jednostek peryferyjnych;
  • 1971 – zastosowanie w części głównego transportu urobku przenośników taśmowych;
  • 1972 – wprowadzenie do transportu materiałów i urządzeń pod ziemią jednoszynowych kolejek podwieszanych;
  • 1980 – wybudowanie skarpowego zbiornika wyrównawczego o pojemności 1550 ton w rejonie podszybia szybu Aleksander III;
  • 1983 – zapoczątkowanie przebudowy wieży szybowej i nadszybia szybu Aleksander I;
  • 1984 – zastosowanie pierwszego w kopalni kombajnu węglowego z ciągnikiem bezłańcuchowym typu POLTRAK;
  • 1984 – uruchomienie nowej maszyny wyciągowej szybu Aleksander I o mocy 1450 kW;
  • 1986 – rozpoczęcie głębienia szybu wentylacyjnego Bujaków 2 do projektowanej głębokości 700 m;
  • 1987 – opracowanie i zastosowanie pierwszej w Europie przemysłowej instalacji do podsadzania wyrobisk górniczych pyłami dymnicowymi;
  • 1991 – uruchomienie w zakładzie mechanicznej przeróbki węgla obiektów wstępnej klasyfikacji węgla (wydzielania miału);
  • 1997 – zmodernizowanie skipowych urządzeń załadowczych szybu Aleksander III;
  • 1999 – uruchomienie Zakładu Wzbogacania i Odsiarcznia Miałów Energetycznych;
  • 2000 – uruchomienie estakady taśmociągowej łączcej ZWiOME z elektrownią „Łaziska”;
  • 2002 – uruchomienie głównego taśmowego układu transportowego na poz. 300 z jednoczesną całkowitą likwidacją transportu kołowego urobku.
  • 2003 – Zarząd Kompanii Węglowej S.A. uchwałą nr 267/2003 podjął decyzję w sprawie wygaszania mocy produkcyjnej w kopalniach i zakładach ZG „Bytom II”, KWK „Polska – Wirek”, ZG „Centrum” i KWK „Bolesław Śmiały” ( 25 lipca ).
  • 2003 – organizacje związkowe i załoga kopalni rozpoczynają walkę o uratowanie kopalni przed likwidacją, a tym samym swoich miejsc pracy. Blokada DK 81 przy salonie Deawoo w godzinach rannych i popołudniowych ( 25 sierpnia ).
  • 2003 – manifestacja pracowników kopalni wraz z rodzinami przed Starostwem Powiatowym w Mikołowie. Rada Powiatu poparła walkę załogi o utrzymanie wydobycia w kopalni ( 28 sierpnia ).
  • 2003 – manifestacja przed Urzędem Miasta kilkuset pracowników wraz z rodzinami w czasie nadzwyczajnej sesji Rady Miasta Łaziska Górne dotyczącej przyszłości kopalni ( 29 sierpnia ).
  • 2003 – manifestacja rzeszy ponad 10 000 pracowników kopalń i zakładów górniczych przeznaczonych do likwidacji przed siedzibą Zarządu Kompanii Węglowej S.A. w Katowicach ( 02 września ).
  • 2003 – Rada Nadzorcza Kompanii Węglowej S.A. podtrzymała decyzję Zarządu zawartą w uchwale nr 295/03 dotyczącą wygaszania mocy produkcyjnych kopalń i zakładów górniczych ( 5 września ).
  • 2003 – kilkunastotysięczna rzesza pracowników kopalń zagrożonych bezrobociem manifestowała w Warszawie pod Ministerstwem Gospodarki, Kancelarią Premiera i Sejmem. (11 września).
  • 2003 – grupa około 40 pracownic kopalni demonstrowało w Krakowie przed kamienicą zamieszkałą przez Jerzego Husnera wicepremiera i ministra pracy i polityki społecznej w obronie kopalni i miejsc pracy ( 17 września ).
  • 2003 – ponowna blokada DK 81 przez pracowników w rejonie osiedla Leśnego w Łaziskach Górnych ( 17 września ).
  • 2003 – wizyta delegacji kobiet u prymasa Józefa Glempa ( 29 września ).
  • 2003 – audiencja u Jana Pawła II ( 8 października ).
  • 2003 – wizyta pracownic kopalni u arcybiskupa Damiana Zimonia metropolity katowickiego ( 15 października ).
  • 2003 – strajk ostrzegawczy załóg kopalń w sprawie obrony miejsc pracy ( 22 października ).
  • 2003 – uruchomiony został transport materiałów z użyciem kolejki podwieszanej o napędzie ciągnikami spalinowymi ( 15 grudnia ).
  • 2004 – Zarząd Kompanii Węglowej S.A. podejmuje uchwałę zawierającą zapis o ponownej analizie zasadności wygaszania wydobycia w kopalniach „Polska – Wirek” i „Bolesław Śmiały” oraz zakładzie górniczym „Centrum” ( 7 stycznia ).
  • 2004 – Rada Miejska Łazisk Górnych przesłała rezolucję do rządu RP, zarządu PKE S.A. i zarządu KW S.A. w sprawie podjęcia decyzji odnośnie włączenia kopalni „Bolesław Śmiały” w struktury Południowego Koncernu Energetycznego S.A. ( 20 stycznia ).
  • 2004 – Zarząd KW S.A. uchwałą nr 1929/2004 zmienił uchwałę z dnia 25 lipca 2003 roku i wyłączył z procesu wygaszania wydobycia KWK „Polska – Wirek”, ZG „Centrum” oraz KWK „Bolesław Śmiały” ( 20 października ).
  • 2005 – Kopalnia zajęła III miejsce w VI edycji Narodowego Konkursu Ekologicznego „Przyjaźni Środowisku” w kategorii „Technologia godna polecenia” ( 18 stycznia ).
  • 2007 – kopalnia zostaje wyróżniona Złotym Laurem Umiejętności i Kompetencji za rok 2006 w kategorii polskie przedsiębiorstwo przez Regionalną Radę Gospodarki przy Regionalnej Izbie Gospodarczej w Katowicach. ( 27.01. )
  • 2007 – kopalnia zostaje włączona w struktury Centrum Wydobywczego „Wschód” Kompanii Węglowej S.A. ( 1 lutego).
  • 2007 – kopalnia zwycięża w organizowanym przez Górniczą Izbę Przemysłowo – Handlową i Komitet Organizacyjny Szkoły Eksploatacji Podziemnej konkursie Kopalnia Roku 2006 w kategorii kopalnia osiągająca największy postęp ( 22 lutego ).
  • 2007 – kopalnia została uhonorowana statuetką „Bocianiego Gniazda” za osiągnięcia w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego przez Kapitułę Mężów Stanu powiatu mikołowskiego i rybnickiego ( 1 czerwca ).